بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / محققان در پژوهشی مروری درباره پارابن‌ها که موادی پرکاربرد در محصولات آرایشی، بهداشتی، دارویی و غذایی هستند، نشان داده‌اند که این نگهدارنده‌های رایج با وجود سودمندی صنعتی، می‌توانند برای سلامت انسان پیامدهایی نگران‌کننده داشته باشند.
در مطالعه‌ای تازه، پژوهشگران به سراغ ترکیباتی رفته‌اند که سال‌هاست بی‌صدا در بسیاری از محصولات روزمره حضور دارند. پارابن‌ها به دلیل خاصیت ضدمیکروبی و ضداکسیدانی، جلوی رشد میکروب‌ها و فساد زودهنگام مواد را می‌گیرند و از همین رو در محصولاتی مانند شامپو، لوسیون، ضدآفتاب، کرم، داروهای موضعی و حتی بعضی غذاهای بسته‌بندی‌شده به کار می‌روند. این گستردگی مصرف باعث شده تماس انسان با آن‌ها تقریباً همیشگی باشد. در ظاهر، چنین ترکیباتی فقط نقش نگهدارنده دارند، اما همین حضور مداوم سبب شده پرسش‌های جدی درباره ایمنی آن‌ها شکل بگیرد و توجه پژوهشگران را به خود جلب کند.
اهمیت بررسی پارابن‌ها از آنجا بیشتر می‌شود که این مواد تنها در یک گروه از محصولات دیده نمی‌شوند، بلکه از لوازم آرایشی تا دارو و فرآورده‌های غذایی را دربر می‌گیرند. وقتی یک ماده شیمیایی از مسیرهای مختلف وارد زندگی روزانه می‌شود، امکان تماس طولانی‌مدت و تکرارشونده با آن افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، حتی تغییرات کوچک در بدن می‌تواند در بلندمدت اهمیت پیدا کند. پژوهش‌های پیشین نیز نشان داده‌اند که برخی از این ترکیبات ممکن است در کارکرد طبیعی هورمون‌ها اختلال ایجاد کنند و همین موضوع، بررسی علمی آن‌ها را ضروری کرده است. از این رو، شناخت دقیق‌تر اثرات پارابن‌ها فقط یک بحث تخصصی نیست، بلکه به تصمیم‌گیری آگاهانه مردم درباره محصولاتی که هر روز استفاده می‌کنند هم کمک می‌کند.
پارابن‌ها از نظر شیمیایی، گروهی از استرهای پاراهیدروکسی‌بنزوات هستند و انواعی مانند متیل، اتیل، پروپیل و بوتیل پارابن از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های آن به شمار می‌آیند. این مواد از دهه ۱۹۲۰ به بعد وارد صنعت شدند و به دلیل پایداری بالا، محبوبیت زیادی پیدا کردند. اما همین پایداری، یعنی ماندگاری زیاد در محصول و بدن، امروز به یکی از نگرانی‌ها تبدیل شده است. در یک بررسی علمی که توسط زهرا حق‌پرس از مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک دانشگاه تهران به همراه سه همکار هم‌دانشگاهی خود، انجام شده است، موضوع پارابن‌ها و اثرات آن‌ها بر سلامت انسان مورد توجه قرار گرفته تا تصویری روشن‌تر از کاربردها و پیامدهای این ترکیبات ارائه گردد.
این پژوهش به روش مروری ترویجی انجام شده است، یعنی نویسندگان با گردآوری و بررسی منابع علمی موجود، ساختار، کاربردها و اثرات پارابن‌ها را کنار هم گذاشته‌اند تا برای ما روشن شود این مواد چگونه استفاده می‌شوند و چرا درباره آن‌ها تردیدهای جدی وجود دارد. در این نوع مطالعه، داده آزمایشگاهی جدید تولید نمی‌شود، بلکه نتایج تحقیقات پیشین کنار هم قرار می‌گیرد تا جمع‌بندی ساده‌تر و قابل فهم‌تری از یک موضوع پیچیده به دست آید.
یافته‌های این مرور علمی نشان می‌دهند که پارابن‌ها فقط نگهدارنده‌هایی ساده نیستند. این مواد می‌توانند شبیه استروژن، یکی از هورمون‌های مهم بدن، عمل کنند و به همین دلیل در گروه ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز قرار می‌گیرند. در گزارش‌های مرورشده، از احتمال بروز اختلالات هورمونی، مشکلات قاعدگی، نازایی و افزایش خطر تومورهای وابسته به استروژن، از جمله سرطان سینه، سخن گفته شده است. همچنین اشاره شده که پارابن‌ها به‌راحتی از راه پوست جذب می‌شوند و ممکن است سبب تحریک پوستی و آلرژی شوند. در مورد ضدآفتاب‌ها، چون این محصولات معمولاً به طور روزانه استفاده می‌شوند، نگرانی درباره تماس مداوم با پارابن‌ها بیشتر است.
بر اساس این یافته‌ها که در دوفصلنامه «نشاء علم» وابسته به بنیاد پیشبرد علم و فناوری ایران منتشر شده‌اند، استفاده گسترده و طولانی‌مدت از پارابن‌ها می‌تواند با خطراتی برای سلامت همراه باشد و باید تا حد امکان به سمت جایگزین‌های ایمن‌تر رفت. مواد طبیعی و کم‌خطرتر می‌توانند بخشی از این جایگزین‌ها باشند، مانند برخی عصاره‌های گیاهی در محصولات آرایشی یا موادی مثل سرکه سیب و عصاره زغال‌اخته در صنایع غذایی. هدف نهایی، کاهش تماس بدن با ترکیباتی است که ممکن است در بافت‌های چربی تجمع پیدا کنند و در بلندمدت اثر بگذارند.
اهمیت این بررسی در آن است که موضوعی روزمره را از سطح یک برچسب روی محصول به یک مسئله سلامت عمومی تبدیل می‌کند. وقتی مصرف‌کننده بداند ماده‌ای که برای نگهداری محصول به کار می‌رود ممکن است در بدن اثرات نامطلوب بگذارد، انتخاب آگاهانه‌تری خواهد داشت. از سوی دیگر، این مطالعه یادآور می‌شود که صنعت هم می‌تواند به سمت فرمولاسیون‌های کم‌خطرتر حرکت کند، بدون آنکه لزوماً از کیفیت محصول کاسته شود. در واقع، به منظور نتیجه‌گیری کلی بایستی مطالعه فوق را این گونه تحلیل کرد که بحث بر سر حذف بی‌محابای همه نگهدارنده‌ها نیست، بلکه سخن از بازنگری در استفاده گسترده از موادی است که تماس روزانه و طولانی‌مدت با آن‌ها عادی شده است.